Of die geloofwaardigheid zich manifesteert door-, of ondanks het gebruik van bewerkingsprogramma's als Photoshop doet er eigenlijk niet toe. Te vaak hoor ik als commentaar op foto's dat het 'in elkaar gephotoshopt' is. Hiermee wordt dan bedoeld dat de waarde van de foto minder zou zijn omdat hetgeen te zien is op de afbeelding, zich niet als zodanig voor de lens heeft afgespeeld.

In de tijd dat Photoshop nog niet bestond was er ook al sprake van beeldbewerking. Die vond alleen op een andere manier plaats. Vóór 1935 was bijvoorbeeld kleurenfotografie nog niet beschikbaar. Foto's werden ingekleurd met eiwitlazuurverf of bijgewerkt met potlood. Een mooi voorbeeld hiervan is hier rechts zichtbaar. Het zijn bewerkingen die nog lang onderwezen zijn: op de Fotovakschool in Apeldoorn hoorde het begin jaren tachtig nog tot het de standaard vaardigheden die moesten worden eigengemaakt. Andere manieren van beeldbewerking waren:

• Chemische trucage:
  Door te varieren in de ontwikkeltijd van een negatief kan de contrastomvang worden beinvloed.
• Penseelretouche:
  Stofjes op een afdruk tonen zich als witte vlekjes op de zwart-wit afdruk. Deze kunnen worden uitgestipt met een zeer klein penseel. Veel oefenen kan leiden tot het maken van perfecte afdrukken.
• Meervoudige belichting:
  Door meervoudige belichting toe te passen kunnen zeer vervreemdende effecten worden bereikt. Dit kan zowel in de afwerking als tijdens de opname toegepast worden.
• Doordrukken en tegenhouden:
  Een negatief wordt met een vergroter geprojecteerd op een vel lichtgevoelig papier. Door op bepaalde delen van het papier meer of minder licht door te laten kunnen kan het deelgebied respectievelijk donkerder of lichter gemaakt worden.

De hier genoemde beeldbewerkingen zijn historisch of worden in ieder geval steeds minder vaak toegepast. De nieuwe manier van werken, met programma's als Adobe Photoshop biedt tal van handigheden, het lijkt daardoor net alsof 'iedereen het kan'.

Meer dan de som der delen
Dat is natuurlijk niet waar. Het maken van een goede foto is van veel meer afhankelijk dan de optelsom van technische mogelijkheden. Een goede fotograaf weet vooral te beslissen welke foto's niet goed zijn en zo de juiste foto uit een serie te lichten. En als dat dan gebeurd is weet hij ook vrij snel welke handelingen de foto nog beter zullen maken, nog meer zeggingskracht kunnen geven. Uitsnede, kleurtoon, contrastomvang, grafische presentatie etcetera. Het zijn juist deze vaardigheden die door de jaren heen veel training vergen. Veel doen, en nog eens veel doen. En kritisch blijven. Want een fotograaf is zo goed als zijn laatste foto.

De valkuil die HDR heet
De laatste jaren wint een nieuwe manier van werken aan populariteit: HDR-fotografie. HDR staat voor High Dynamic Range. Middels HDR worden veel grotere contrasten in een foto geperst dan voorheen gebruikelijk was. Ik wordt steeds vaker op HDR gewezen als zou het een nieuwe fotografische graal zijn. Ik ben er niet zo enthousiast over. In een enkel geval weet de maker de foto een echte verbetering mee te geven d.m.v. HDR, maar in de meeste gevallen wordt de foto er niet geloofwaardiger op. Ik zie heel veel kitch onder deze foto's. Vaak is er van een richting waarin de aandacht getrokken wordt geen sprake meer. Alles is even scherp, alles even contrastrijk, de echte dynamiek verdwijnt dan als sneeuw voor de zon.

Een ingekleurde foto uit de tijd van vóór de kleurenfotografie.